هدف تعيين ضوابط و روشهاي صحيح دوشش شير از نقطه نظر بهداشتي است .

الف- مراحل مقدماتی دوشش:

1- آماده كردن دام 2- شستشو و تميز كردن پستان دام با آب ولرم حدود 40 درجه سانتيگراد همراه ماده ضدعفوني كننده به نحوي كه ضمن پاك كردن مواد خارجي و چربيهاي اطراف پستان دام . صدمه اي به اعضاء‌پوست پستان وارد ننمايد.

3- خشك كردن پستان پس از شستشو و تميز كردن با حوله يا دستمال كاغذي يك بار مصرف.

يادآوري : شستشوي و ضد عفوني پستان بايد در زمان كوتاه انجام گيرد ،‌تميز نگهداشتن محل نگهداري دام شيري بهترين راه كاهش زمان شستشو ميباشد.

4- خارج كردن قطرات اوليه شير از پستان (‌رگ گيري)‌به داخل يك ظرف یا بر روي صفحه مشبك ويا صفحه سياه بمنظور كنترل آلودگي پستان ها ،‌ وجود ناهنجاريها در شيرخام از قبيل خون ، ‌رنگ عادي ولخته انجام ميگيرد.

يادآوري : ‌رگ گيري موجب حصول اطمينان از بازكردن منافذ پستان وخروج شير اوليه كه ممكن است حاوي مقدار زيادي باكتري باشد صورت ميگيرد . بنابراين از ريختن آن برروي كف سالن شيردوشي بايد اجتناب شود.

5- شخص شيردوش بايدسالم وداراي ناخن كوتاه وعاري از هرگونه ابتلاء به بيماريهاي عفوني مزمن ومشترك بين انسان ودام باشد.

6- شخص شيردوش در زمان شيردوشي بايد ملبس به لباس كار مناسب شامل روپوش .كلاه.دستكش وچكمه باشد.

7- محل شيردوشي بايستي داري نوركافي و تهويه مناسب بوده و دوشش شير درمحيطي تميز وعاري از هرگونه گردو غبار و بو انجام گيرد.

8- شيردوشي بايد در محيطي ساكت وآرام انجام گيرد.

يادآوري : از هرگونه تغذيه دام درحين شيردوشي به منظور جلوگيري از ايجاد گردو خاك خودداري گردد.

ضوابط بهداشتي وفني تاسيسات شيردوشي

1- ميزان دوشش با دستگاه بستگي به وزن خوشه شيردوشي وارتفاع ظروف شيشه اي مدرج دارد.كه توصيه شده وزن خوشه شيردوشي بين 5/3-5/1 كيلوگرم وظروف شيشه اي پايين تراز سطح پستان دام واقع شوند.

يادآوري : ‌شير باقيمانده پس از دوشش در پستان دام ميتواند موجب بروز بيماري ورم پستان گردد.

2- به منظور جلوگيري از انتقال عفونت بين پستانها بايد با قطع مكش قبل از خارج سازي خوشه شيردوشي از جريان معكوس شيرداخل خوشه شيردوشي ممانعت كرد.

3- دستگاه شيردوشي بايد مرتبا”‌مورد بازرسي قرارگيرد.

4- حداقل يكبار در سال كل تاسيسات شيردوشي به وسيله يك فرد متخصص كنترل وبازرسي شود گزارش آن بمنظور رفع نواقص به دامدار و دامپزشكي ارائه گردد.

5- ابعاد سالن شيردوشي بايد متناسب با ظرفيت تعداد دام كه در هر وعده بايد دوشيده ميشوند بوده ودام بتواند به راحتي رفت آمد نمايد.

6- ديوارها بايد سطحي صيقلي وصاف داشته وقابل تميز كردن و غير قابل نفوذ بودن وداراي رنگ روشن باشد.

7- سالن شيردوشي بايد داراي تهويه مطلوب بوده ،‌در صورت استفاده از پنجره ها به اين منظور پنجره ها بايد مجهز به توري براي جلوگيري از ورود حشرات باشند

.
8- كف سالن نيز قابل شستشو و ضدعفوني بوده وداراي كانال فاضلاب با شيب مناسب باشد.
9- چاله شيردوشي بايد داراي طول وعرض و ارتفاع مناسب وفاضلاب آن بقسمي باشد كه شستشوي سالن بسهولت انجام گرفته و بهيچوجه آب در محل جمع نگردد.
10- داراي آب گرم وسردكافي قابل شرب وتصفيه شده جهت شستشوي مرتب وسائل شيردوشي وحمل شير وهمچنين شستشوي پستان دام باشد.

11- موتور دستگاه دوشنده بايد دراتاق مخصوص كه دور از سالن شيردوشي بوده نصب ومجهز به سيستم صداگير باشد كه صداي آن دام را در موقع دوششي ناراحت ننمايد.

12- دستگاههاي شيردوشي بايد دراتاق شيردوشي متناسب با مقدار توليد شيرروزانه نصب شود.
13- سالن شيردوشي بايد مجهز به فضاي جهت توقف دام بوده تا در هنگام دوشش دام بدون حركت دراين اتاقكها قرار بگيرد.

14- كف سالن شيردوشي غير قابل نفوذ وقابليت تحمل بار اضافي به طور مثال مقرهاي شيردوشي را داشته باشد (‌مقر شير دوشي عبارت است از جايگاهي كه دام شيري در هنگام دوشش درآن مستقر ميگردد).

15- كف بايد با پوشش سخت مفروش شده غير لغزنده ومقاوم به مواد شيميائي باشد.
16- كليه سطوح داخلي ديوارها وسقف ها بايد كاملا”‌صاف و بدون پستي وبلندي بوده و به گونه اي طراحي شوندكه داراي استحكام كافي باشد و بار اضافي را بدون تغيير شكل تحمل كند.

17- سالن شيردوشي بايد قابليت دسترسي به تسهيلات جمع آوري وتوزيع دام شيري را داشته باشد.

18- ورودي وخروجي هاي سالن شيردوشي بايد به گونه اي ساخته شوند كه فقط يك دام شيري هم زمان قادر به عبور از آنها باشد واز هرگونه انقطاعي در حركت دام ممانعت بعمل آيد.
19- تعبيه حوضچه ضد عفوني در محل ورودي به سالن شيردوشي به طوري كه دام مجبور به عبور از آن باشد.

20- سالن شيردوشي بايد درمكاني احداث گردد كه خطر آلودگي شيرخام به حداقل برسد .
21- كليه ورودي هاي سالن شيردوشي بايد سنگفرش شده وقابليت شستشو و ضد عفوني را داشته وآب روي آن به طرف تجهيزات دفع فاضلاب الزامي است.
يادآوري : ‌شير گاو هائيكه تحت درمان با آنتي بيوتيك يا مواد هورموني ويا داروئي ديگر قرار گرفته اند تا زمان دفع باقيمانده دارو (‌براساس دستور كارخانه سازنده )‌قابل مصرف نمي باشد ونبايد با شير ساير دامها مخلوط گردد.

22- شير توليدي پس از دوشش بايستي ازصافي عبورداده شود تا ذرات خارجي موجود در شير گرفته شود

23- پس از انجام شيردوشي سالن و دستگاههاي شير دوشي بايستي شستشو و ضدعفوني گردد.

  ضوابط شستشو و ضد عفوني دستگاههاي شيردوش

شستشوي دستگاههاي شيردوش ممكن است با دست يا با سيستم CIP شستشو در مدار بسته )CLEANINIG IN PLACE انجام گيرد كه درهرحال بايد نكات ذيل رعايت گردد:

1- قسمتهاي كه امكان بازكردن آنها وجود دارد مثل خرچنگي ،‌پستانك ها غلاف پستانك بايد پس از آخرين دوشش بازكرده وقطعه قطعه شستشو شوند.

2- در آب مورد مصرف براي شستشوي دستگاههاي شيردوشي نبايد به هيچ وجه از مواد كف كننده استفاده شود.

3- مواد شستشو و ضدعفوني كننده بايد در دمائي كه سازنده مواد توصيه نموده استفاده شود
4- شستشو داراي نظم مخصوص بوده كه ميبايستي توسط شخص شيردوش رعايت وانجام گردد.

5-درابتدا خط مسير عبور شير با آب سرد براي مدت چند دقيقه ،سپس با آب گرم وبعد با محلولهاي شيميائي شستشو كننده مخلوط با ضد عفوني كننده ويا بطور جداگانه شستشو وضدعفوني گردند.

6- در مرحله آخر با آب تميز وسالم وسردآثار وبقاياي مواد شستشو و ضد عفوني كننده را از مسيرخارج نمود.

7- عمل شستشو و ضد عفوني دستگاه در هروعده شيردوشي بلافاصله انجام شود .
يادآوري :آب مورد مصرف شستشوي دستگاههاي مورد استفاده دامداري بايد آب آشاميدني ومطابق استاندارد باشد. چنانچه شير توليدي را نتوان حداكثر ظرف مدت 2 ساعت به مراكز جمع آوري ويا كارخانجات منتقل نمود بايد هرچه سريعتر شيررا جهت سرد كردن به اتاق نگهداري شير انتقال داد وتا 8 درجه سانتيگراد خنك نمود واگر جمع آوري شيرروزانه نيست بايد دردماي 6 درجه سانتيگراد نگهداري شود. وقتي شير به كارخانجات صنايع لبني منتقل ميشود نبايد دماي آن بيش از 10 درجه سانتيگراد باشد.

منابع  :

بهداشت شير ،آلودة‌كننده هاي شير و قوانين ومقررات مربوطه

نوشته :‌دكتر سيد مجتبي جعفري

اداره آموزش بررسيها ومراقبت از بيماريهاي دامي

اداره كل دامپزشكي استان فارس ارديبهشت 82

مقدمه :
خواص وارزش غذائي شير ونقش شير و فرآورده هاي آن در تغذيه انسان وسلامت جامعه داراي اهميت زيادي است شيربعلت ويژگيها وصفات ممتاز غذائي كه دارد به سرعت در معرض آلودگيهاي گوناگون قرار ميگيرد وبسادگي باعث انتشار تعداد زيادي از عوامل بيماريزا ميگردد چنانچه در بهداشت شيردر مراحل مختلف توليد ،‌جمع آوري حمل ونقل ،‌تغيير و تبديل دركارخانه وتوزيع ومصرف دقت كافي مبذول نگردد ممكن است بيماريها و عوارضي را ازدام به انسان و بالعكس منتقل كند. مصرف سرانه شير و فرآورده هاي شيري هر ايراني در سالهاي اخير به طور محسوسي افزايش يافته است و اميداست اين روند همچنان ادامه يابد .مقدار توليد شير از3400000تن در سال 1365 به بيش از 5600000 در سال 1381 افزايش يافته است . بديهي است اين امر همزمان با توجه روزافزون مردم به مصرف شير وفرآورده هاي آن شكوفائي صنايع شير كشور را به ارمغان آورده است . اما موضوعي كه مورد توجه قرار ميگيرد كيفيت شير توليدي است كه نقش مهمي در سلامت مصرف كننده دارد .تا چند سال قبل توجه بيشتر بر روي كميت شير از نظر مقدار توليد وميزان چربي وپروتئين آن بوده است اين امر باعث مي شد اين توليدات بعلت بالا بودن بار ميكروبي و آلودگي ، ‌ماندگاري مناسبي نداشته باشد بطوريكه پس از مدت كوتاهي فرآورده هاي لبني بعلت آلودگي شديد غير قابل مصرف ميشدند اين موضوع داراي اهميت اقتصادي براي توليد كننده ومسائل بهداشتي واقتصادي براي مصرف كننده دارد . بهمين لحاظ مشكل كيفيت شير و به استاندارد رسيدن در كيفيت شير بر كميت آن اولويت دارد هر چند كه ساماندهي توليد حمل ونقل وفرآوري و توزيع شير نيزسبب بالا بودن كيفيت شير ميشود كه از اين هم نمي توان گذشت.

اثر درجه حرارت در افزايش آلودگي شير

شيرتا مدتي پس ازدوشش از تكثير باكتريها در خود جلوگيري مي كند لكن چنانچه بعد از توليد ابزار نگهداري و حمل ونقل و محيط آلوده باشد باكتريها مرتبا‌وارد شير ميشوند وتكثير خود را آغاز مي كنند از نظر درجه حرارت شرايط مناسب تكثير باكتريها را به سه دسته تقسيم مي كنند:
1-س گرمادوست

 2- مزوفيل (‌مياندوست)

 3- سرما دوست

باكتريهاي گرما دوست معمولا‌از حرارت بالاي 40درجه سانتيگراد تا حدود 50 درجه سانتيگراد امكان زيست وتكثيردارند. اگر شير دراين شرايط درجه حرارت قرار گيرد اين دسته از باكتريها رشد وتكثير مي يابند . باكتريهاي توليد كننده ماست نمونه هاي خوبي از اين گروه ميباشند.
باكتريهاي مزوفيل يا مياندوست درحرارت 20تا40 درجه سانتيگراد مي توانند رشد كنند ولي شرايط مطلوب براي آنها 35-30 درجه است درواقع هنگامي كه بحث شمارش ميكربي شير مطرح ميشود بيشتر منظور همين باكتريهاي مزوفيل هستند كه ميتوانند هوازي يا بي هوازي اختياري باشند . علت اينكه باكتريهاي مزوفيل بعنوان شاخص آلودگي شير (TOTAL COUNT) انتخاب شده اند اين است كه درجه حرارت معمولي محيط بغيراز فصل يخبندان بين 10تا40 درجه است وچنانچه شير مدت زيادي دراين درجه حرارات باقي بماند به مصرف باكتريها ميرسد و فاسد خواهد شد. هر باكتري ظرف30-20 دقيقه تقسيم و بدو باكتري تبديل ميشود وظرف 12 ساعت در شرايط مناسب به 10ميليون باكتري تبديل ميشود . با توجه باينكه يك مگس ويا قطعات كود وظروف آلوده داراي ميليونها باكتري است درمدت چند ساعت ودر درجه حرارت مناسب افزايش بار ميكروبي شير TOTAL COUNT به چه حدي ميرسد؟ دراينجاست كه بهداشت شير و شرايط نگهداري شير مطرح ميشود و بايستي درجه حرارت شير را بعد از دوشش به حداقل 2 درجه سانتيگراد وحداكثر 8 درجه سانتي گراد رساند.
دسته سوم باكتريهاي سرمادوست هستند درحرارت 15-0 درجه رشد مي كنند لكن براي تكثير آنها شرايط PH مناسب و زمان زيادي لازم است معمولا‌بعد از 24 ساعت تكثير آنها شروع مي شود و بستگي به تعداد آنها در شيردارد.

بيماريهاي ناشي از ميكروارگانيسم ها در شير

منابع ويا عوامل بيماريزاي شير ممكن است از دام شيرده يا از كارگران و ابزار ويا ظروف شير در مراحل مختلف دوشش جمع آوري حمل و محيط آلوده تا فرآوري باشد . بنابراين ميكروارگانيسم ها يا عواملي كه موجب انتقال بيماري از شير ميشوند ازدو جنبه مطالعه ميشوند.

الف- عوامل بيماريزائي كه بيماريهائيكه از طريق دام به شير وارد ميشوند كه خود ممكن است اغلب سبب بيماري در دام شده باشند و به آلوده كننده هاي شيرزاد معروف است.
ب- عوامل بيماريزائي كه از طريق محيط و كارگران و ابزاراز توليد تا فرآوري وارد شير ميشوند وعوامل آلوده كننده غير شيرزاد گفته ميشوند.

الف:‌بيماريهائيكه از طريق شيردام منتقل ميشود

 
ترشح شير از پستان ارتباط مستقيمي با سيستم گردش خون دارد بطوريكه با تبادل مايعات ومواد مغذي از خون وسلولهاي توليد كننده شير آب،‌چربي ،‌پروتئين و ساير مواد شير از رگهاي خوني اطراف پستان تامين ميشود. بنابراين هر عامل بيماري كه به دام سرايت كند وارد سيستم گردش خون شود از اين طريق وارد شير ميشود. باكتريهاي سل وبروسلوز مواردي هستند كه از طريق شيرخام پاستوريزه از دام شيرده بانسان منتقل ميشود وسبب بيماري سل و تب مالت ميشوند.لپتوسپيروز بيماري است كه دامهاي شيري غالبا‌باين بيماري آلوده ميشوند ويكي از بيماريهاي قابل انتقال ازدام به انسان است .آفلاتوكسين و سموم قارچها نيز در اثر تغذيه دامها با علوفه هاي آلوده به قارچها از شيردفع ميشود ودر اثر مصرف بيش از اندازه آن موجب سرطان كبد در انسان ودام ميشود. باقيمانده آنتي بيوتيكها نيز از عوامل آلوده كننده شير است هر چند كه آنتي بيوتيكها غالبا ‌از راه تزريق عضلاني یا از راه دهان وگاهي بعنوان مكمل غذائي تجويز ميشوند ولي تزريق داخل پستان آنها بمنظور درمان ورم پستان بيش از ساير طرق آلودگي شير وفرآورده هاي آن راسبب ميشود.

ب- عوامل بيماريزائي كه از طريق انسان ومحيط به شيروارد ميشود.

شيرگاهي اوقات به وسيله دست آلوده افراد بيمار ياكساني كه دوران نقاهت بيماري را ميگذرانند آلوده وميتواند عامل بيماريزا را منتقل كند .آب تصفيه نشده در دامداري كه به مصارف جاري ميرسد وابزار شيردوشي را شستشو ميدهند ويا بعنوان تقلب به شير مي افزايند عامل بيماريزا بخصوص بيماري وباي انساني را ممكن است وارد شيركند. هاگ هاي بسيار مقاوم كلستريديوم . بوتولیسم و عامل بيماري تراخم به مقدار زياد در خاك پراكنده اند واغلب شير وفرآورده هاي آن را آلوده مي كنند . ديسانتري باسيلی پاشيگلوز بارها از طريق مصرف شير غير پاستوريزه شيوع داشته است . اين باكتري مانند ساير عوامل عفونتهاي روده اي بوسيله دستهاي كارگران همچنين از طريق كود ومدفوع وبوسيله حشرات وآب وارد شير ميشود.مواد شيميائي وساير مواد خارجي كه در اثر مصرف حشره كشها بامنشاء گياهي يا سموم مصرفي در محيط دامداري و مواد ضد عفوني كننده سيستم شيردوشي وظروف همچنين مواد نگاهدارنده كه براي جلوگيري از اسيدي شدن شير و مخفي كردن فساد ميكروبي شيرها براي جلوگيري از رشد باكتريها به شير اضافه مي كنند مثل آب اكسيژنه ،‌فرمالين ،‌اسيد بوريك …. سبب آلودگي شير وبيماريزائي انسان ميشوند.

شیر و محصولات لبنی فرآورده ای با اهمیت در برنامه غذایی هر خانوار است و به دلیل وجود ترکیباتی نظیر پروتئین ، چربی ، لاکتوز و املاح مختلف برای زندگی و سلامتی انسان لازم و ضروری می باشد . بنابراین شیر مصرفی باید دارای کیفیت مطلوب و عاری از هر گونه آلودگی باشد تا هم نیازهای جامعه را تامین و هم از انتقال بیماریهای گوناگون جلوگیری نماید .

هنوز در بسیاری از مناطق روستایی و عشایری با توجه به شرایط منطقه ای ، نوع و تعداد دام ، ، شیر دوشی با دست و به روش سنتی انجام می گیرد که بدون توجه به مسائل بهداشتی از وسایل نا مناسب و غیر بهداشتی در تهیه آن استفاده می شود که منجر به فاسد شدن شیر می گردد .

شیر به دلیل داشتن مواد و ترکیبات مختلف ، محیط مناسبی جهت رشد میکروب می باشد که با شناخت عوامل موثر بالا بردن کیفیت شیر و جلوگیری از فاسد شدن آن نظیر بهداشت دام ، نحوه دوشش ، صاف کردن ، سرد کردن سریع شیر ، بهداشت وسایل شیر دوشی ، تانکر های حمل شیر و آب مورد استفاده در دامداریها جهت شستشوی وسایل شیر دوشی ، می توان مانع از فاسد شدن آن شد.

همچنین شناخت عوامل موثر بر کیفیت بهداشتی شیر در کارخانه ها نظیر نگهداری شیر خام در تانک های ذخیره ، وجود حوضچه های ضد عفونی کننده در مدخل ورودی کارخانه ، تنظیم دما و زمان مناسب پاستوریزاسیون ، شستشوی مسیر و تانک های ذخیره ، وضعیت بهداشتی پرسنل سالن تولید و بسته بندی و همچنین توجه به کیفیت و بهداشت شیر از مرحله توزیع تا مصرف نقش مهمی در کیفیت و بهداشت شیر دارد. 

 عوامل موثر در بالا بردن کیفیت شیر در دامداریها    

الف ) سلامت دام : سالم بودن دام از لحاظ بیماریهای عفونی نظیر سل ، تب مالت و نیز ورم پستان که اثرات منفی را در کیفیت شیر بجا می گذارد .

ب ) بهداشت دام : شستشوی پستان قبل از شیر دوشی یکی از عوامل مهم در کاهش بار میکروبی شیر خصوصا در دامداریهای سنتی می باشد . زدودن و تمیز کردن موهای اطراف پستان دام و شستشوی آن با آب ولرم به منظور تمیز کردن و از بین بردن کثافات و فضولات دام شیرده و پاک کردن آن با حوله تمیز و خشک می تواند به مقدار زیادی مانع نفوذ باکتریها در شیر شود ، نکته قابل توجه اینکه یک گرم از مدفوع دام می تواند تا حدود 40 میلیارد باکتری وارد شیر نماید .

دوشیدن شیر  

 الف ) دستی : در طی دوشیدن شیر به خصوص با روش سنتی تمیز بودن دست شیر دوش حایز اهمیت است و می تواند ناقل بسیاری از میکروب ها به شیر خام باشد .طبق بررسیهای انجام شده از طریق دست شیر دوش تا 45 میلیون باکتری می تواند وارد شیر شود .

ب ) ماشین شیر دوشی : کم یا زیاد بودن سرعت مکش دستگاه می تواند باعث ایجاد ورم پستان در دام شود . توجه به این نکته لازم است که پس از دوشش هر گاو و قبل از اتصال مکنده ها به گاو دیگر آن را با آب ولرم شستشو داد . با توجه به این نکته که تعداد باکتریها در ابتدای شیر دوشی زیاد است و یکی از راههای نفوذ باکتری به داخل پستان از طریق دریچه های موجود در نوک پستانک است ، بنابراین باید پس از هر بار عمل شیر دوشی جهت جلوگیری از تماس دام با زمین ، از نشستن آن به مدت 20 دقیقه ممانعت نمود .

ظروف شیر دوشی 

الف : ظروف شیر ( بیدون ـ دبه ) باید کاملا تمیز و ضدعفونی شده باشد . ظرف شیر دوشی تمیز شده به روش معمولی تا 800 هزار باکتری به شیر اضافه می نماید .

ب : ماشین شیر دوشی ، مسیرها یا گیره ها ، جار شیر دوشی و شیر سرد کن باید کاملا با مواد ضد عفونی کننده و سپس با آب شستشو داده شود . باید توجه نمود بقایای مواد ضد عفونی کننده در دستگاه باقی نماند . زیرا باعث پایین آمدن کیفیت شیر شده و از این شیر نمی توان در تولید ماست ، پنیر و سایر محصولات تخمیری استفاده کرد .

  صاف کردن شیر 

استفاده از تنظیف یا صافی بر روی بیدون ها ، ظروف شیر دوشی ( دبه ) و شیر سرد کن ها تا اندازه زیادی باعث جلوگیری از نفوذ عواملی نظیر گرد و خاک ، کاه و کلش و حشرات به داخل شیر می شود . بطوریکه یک گرم گرد و خاک تا 78 میلیون و یک مگس افتاده در شیر تا دو میلیون باکتری در شیر اضافه می کند .

 سرد کردن شیر     

با توجه به بالا بودن دمای شیر ( 37 در جه ) پس از دوشش باید دما هر چه سریعتر کاهش یابد . از دستگاه شیر سردکن و پلیت کولر به منظور کاهش سریع دمای شیر در فاصله 30 دقیقه پس از دوشش استفاده می شود که این عمل تعداد میکروبهای شیر خام را در دامداری کاهش می دهد . لازم به ذکر است که دمای شیر در طی سرد کردن نباید به زیر صفر درجه برسد . زیرا این عمل سبب دو فاز شدن شیر و کاهش کیفیت آن می شود . تاخیر در سرد کردن شیر و عدم شستشوی مناسب شیر سرد کن ها باعث بالا رفتن بار میکروبی شیر می گردد . نگهداری شیر سرد شده به مدت زیاد و تاخیر در ارسال آن به کارخانه ( حداکثر 24 ساعت ) سبب رشد میکروب های سرما دوست در شیر می شود . که این باکتری ها باعث ترشح آنزیمهای مقاوم به حرارت در شیر می گردند و قادر به فساد محصولات پاستوریزه و استرلیزه می باشند .

  تانکرهای حامل شیر   

  تانکرهای حمل شیر نقش بسزایی در بالا رفتن بار میکروبی شیر دارند . در بررسی هایی که انجام شده تعداد باکتریها پس از ورود به تانکر حمل شیر حدود 20 برابر می شود . بنابراین شستشوی تانکرها با مواد ضدعفونی کننده ( مایع صابون و سود ) پس از هر بار تخلیه شیر ضروری به نظر می رسد . لازم به ذکر است که در فصل تابستان در صورت شستشوی ناقص با توجه به روزنه های موجود در سطح داخلی تانکرها امکان تخم ریزی مگس ها وجود دارد. همچنین جنس تانکرها باید از استیل دو جداره باشد. عدم تخلیه به موقع شیر خام علاوه بر اینکه سبب کاهش کیفیت شیر می شود ( بیش از 24 ساعت ) باعث بالا رفتن بار میکروبی شیر نیز می گردد .

آب مورد استفاده در دامداریها

آبی که جهت شستشوی ظروف و لوازم مختلف مورد استفاده قرار می گیرد در صورت آلوده بودن ، باعث بالا رفتن بار میکروبی شیر می شود . میکروب های موجود در آب های آلوده غالباَ باعث غلیظ و چسبناک شدن شیر شده و همچنین باکتریهای نظیر سالمونلا شیگلا و پسودو موناس ... از طریق این آب ها می توانند وارد شیر شوند . استفاده از مواد ضد عفونی کننده نظیر گلوتارآلدئید جهت استریل چرخهای تانکرها ، حوضچه های ورودی و سایر وسایل مناسب می باشد .

  عوامل موثر در بهداشت شیر در سالن های تولید 

الف : تنظیم دما و مدت زمان مناسب جهت عمل پاستوریزاسیون شیر ضروری است . در صورت بالا بردن دما یا طولانی کردن زمان ، بار میکروبی شیر کم می شود ولی کیفیت شیر به مراتب پایین تر خواهد آمد.

ب : شستشوی خطوط ، مسیرها ، تانکهای ذخیره شیر و سایر دستگاههای موجود در سالن تولید نیز نکته ای قابل توجه می باشد چرا که عدم شستشوی به موقع باعث بالا رفتن سریع بار میکروبی و در پی آن افزایش اسیدیته شیر می شود .

  سالن بسته بندی  

الف : بررسی وضعیت بهداشتی کارکنان در سالن از نظر آلوده بودن به بیماری های عفونی نظیر   حصبه ، وبا ، سل ، طبق بررسیهای انجام شده 45 تا 60% افراد بطور طبیعی باکتری استافیلوکوک را در بینی و روی پوست خود دارند که بایستی کلیه کارکنان این بخش از ماسک و دستکش استفاده نمایند .

ب : ظروف مورد استفاده جهت بسته بندی ( پلی اتیلن و پلی استئارین و ...) باید مناسب و دارای کیفیت لازم ( از نظر بار میکروبی ) باشند . در صورت استفاده از شیشه جهت بسته بندی ، شیشه باید کاملا با مواد ضد عفونی کننده نظیر محلول سود و آب گرم تمیز شده باشد .

ج : تهویه مناسب و شستشوی سالن های بسته بندی با محلولهای قارچ کش نظیر هالامید می تواند تا اندازه زیادی از ورود میکروبها به داخل شیر و سایر محصولات ممانعت نماید به خصوص آلودگی کپک ها در کارخانجات .

  عوامل موثر بر روی کیفیت بهداشتی شیر از مرحله توزیع تا مصرف  

الف : بررسی وضعیت بهداشتی کارکنان در سالن از نظر آلوده بودن به بیماریهای عفونی نظیر حصبه . طبق بررسیهای انجام شده 45 تا 60 % افراد بطور طبیعی باکتری استافیلوکوک را در بینی و روی پوست خود دارند .

ب : ظروف مورد استفاده جهت بسته بندی ( پلی اتیلن و پلی استئارین و ... ) باید مناسب و دارای کیفیت لازم ( از نظر بار میکروبی ) باشند . و در صورت استفاده از شیشه جهت بسته بندی ، شیشه باید کاملاَ با مواد ضد عفونی کننده نظیر محلول سود و آب گرم تمیز شده باشد .

ج : تهویه مناسب و شستشوی سالن های بسته بندی با محلولهای قارچ کش نظیر هالامید می تواند تا اندازه زیادی از ورود میکروبها در داخل شیر و سایر محصولات ممانعت نماید به خصوص آلودگی کپک ها در کارخانجات .

  توصیه های بهداشتی  

با توجه به موارد ذکر شده در صورت رعایت کردن نکات بهداشتی در روند تولید شیر از دامداری تا رسیدن به دست مصرف کننده می توان کیفیت شیر و محصولات لبنی را به میزان بسیار بالایی افزایش داد .

لازم به توضیح می باشد که در صورت بالا بودن بار میکروبی در شیر خام حتی بعد از عمل پاستوریزاسیون شیر ، محصول با کیفیتی نخواهیم داشت و فرآورده های لبنی دیگر نظیر کره ، ماست و پنیر مطلوب نخواهند بود . ( به دلیل فعالیت آنزیمهای مقاوم به گرما که هر میزان بار میکروبی شیر بیشتر شود تولید این آنزیمها افزایش می یابد ) همچنین سموم تولید شده توسط برخی از میکروب ها نسبت به حرارت مقاوم بوده و در صورت وجود یا ازدیاد تعداد میکروبها میزان این سموم در شیر زیاد می شود .

 توصیه های بهداشتی   

تولیدات دامی بخصوص شیر ، در تغذیه انسان نقش مهمی دارد .

در پرورش گاو شیری باید شرایط مناسب را برای دام ایجاد کرد .

روش درست شیر دوشی باعث سلامت گاو و تولید شیر سالم می شود .

پس از شیر دوشی حتما سر پستانکها را ضد غفونی کنید .

در ذخیره و حمل و نقل شیر دقت کافی کنید .

سالن شیر دوشی را بعد از هر شیر دوشی بشویید .

 
شیر را بلافاصله به مراکز جمع آوری تحویل و یا در محلی خنک نگهداری نمایید تا بار میکروبی شیر افزایش پیدا نکند .

دستگاه شیر دوشی را بعد از هر شیر دوشی با آب سرد و مواد ضد عفونی کننده شستشو دهید . 
 صاف کردن شیر بعد از شیر دوشی ، باعث کاهش بار میکروبی شیر می شود .

بیماری های قابل انتقال مشترک بین انسان و حیوان (زئونوز)

زئونوز ها توسط عوامل مختلفی ایجاد میشوند :
بیماریهای ناشی از باکتری ها ، ریکتزیا و کلامیدیا مثل : تب مالت (برسلوز) / سیاه زخم / طاعون
بیماریهای ویروسی مثل : هاری /آنفلوانزا / قابل توجه دوستانی که پرنده در منزل دارندà نیوکاسل
بیماریهای انگلی مثل : توکسو پلاسموز --> قابل توجه دوست داران گربه /فاسیولوز
بیماریهای قارچی و

...

 بیماری های باکتریایی :

برسلوز :

اسامی مترادف : تب مواج . تب مالت . تب ژیبر التار و ....
عامل بیماری : باکتری بروسلا ملی تنسیس ( باکتری بروسلا تیپ های مختلفی دارد که از گفتن آنها خودداری میکنم)

اثرات بهداشتی

:
دوره نهفتگی بیماری 1-3 هفته تا چند ماه . بیماری عمومی شبه انفلوانزا با شروع ناگهانی با تب مداوم یا نامنظم . در بروسلوز حاد تب . لرز و عرق زیاد توام با دردهای عضلانی . ضعف . بی- خوابی . سردرد . درد مفاصل . بی اشتهایی . یبوست تظاهر میابد . بیماری تاثیر زیادی بر سیستم عصبی داشته با بی حوصلگی عصبانیت وافسردگی بروز میکند . طول دوره بیماری ممکن است از چند هفته تا چند ماه تا سال و در ارتباط با روش درمانی متفاوت باشد .در اشکال مزمن عوارض جدی چون جراحات دریچه قلب . ابسه های استخوانی و کبدی یا دیگر اعضا . مننژیت . التهاب مفاصل (ارتریت) چرکی بروز میکند
حیوانات آلوده : گوسفند و بز . گاو . خوک و سگ .سایر حیوانات نیز با اهمیت کمتر الوده میشوند .
جوامع مورد مخاطره : تمامی افرادیکه در ارتباط با شغل ( چون : دامپزشکان . دامداران . کارکنان کشتارگاه ها . کارکنان صنایع تولید و تحویل شیر و ...) تحت تماس با مواد الوده قرار دارند.

انتشار جغرافیایی :

 جهانی
پیشگیری یا کنترل

:
منطقی ترین روش کنترل و ریشه کنی بیماری در حیوانات است . پاستوریزه کردن شیر و فراورده های وابسته به آن

 .
( از خوردن پنیر های محلی تا زمانی که اطمینان حاصل نشده که به مدت 2-3 ماه در اب نمک نگه داری شده است جدا پرهیز کنین )

شاربن ( سیاه زخم (

اسامی مترادف

: آنتراکس ،کفگیرک،میلز براند،بیماری پشم چینان

عامل بیماری : باکتری باسیلوس آنتراسیس
این باکتری در بافتها و مایعات بدن میزبان وجود داشته و چنانچه در معرض هوا قرار بگیرد به سرعت تشکیل هاگ می دهد و در مقابل عوامل شیمیایی و فیزیکی بسیار مقاوم بوده ،تا سالها دوام می یابد .
اثرات بهداشتی : دوره نهفتگی بیماری 2-5 روز است . به سه شکل بالینی پوستی ، ریوی و گوارشی بروز می یهبد . معمولا جراحات پوستی موضعی یا سیاه زخم متداول تر است و بیش از 90% موارد انسانی را شامل می شود. عموما بر روی دست و بازو ایجاد می شود .جراحات اولیه بصورت تاولی در محل نفوذ باکتری تشکیل و سپس به زخم سیاه رنگ پیشرفت میکند

 .
بیماری از طریق تماس با حیوانات یا لاشه انها ، پشم،پوست و چرم، و موی آلوده به انسان انتقال می یابد

.
میزان مر گ و میر سیاه زخم درمان نشده 5-20 % تخمین زده شده است .شکل ریوی بیماری از طریق استنشاق هاگ باکتری اتفاق می افتد . ابتدا علائم خفیف تنفسی اتفاق می افتد که 3-5 روز بعد شدت یافته با تب و شوک به مرگ منجر میشود .
شکل گوارشی بیماری در نتیجه مصرف گوشت آلوده ایجاد میشود . بیماری به التهاب معدی رودهای ( گاسترو انتریت) شدید توام با استفراغ و خون در مدفوع تظاهر یافته و میزان مرگ و میر ناشی از آن بسیار است

.
میزبان : گاو ،گوسفند ، بز ،اسب،خوک و سگ و... ضمنا نشخوارکنندگان از اهمیت بیشتری برخوردارند.
انتشار جغرافیایی :

 جهانی
پیشگیری یا کنترل : پیشگیری بیماری در انسان بر اساس کنترل عفونت در حیوانات جلوگیری از تماس با حیوانات الوده و محصولات آنها ، رعایت بهداشت شخصی و محیطی در اماکن جابجایی فراورده های با منشا دامی ( تهویه مناسب . استفاده از لباس کار ...) ، مرا قبت های پزشکی در مورد زخم های جلدی ، ضد عفونی پشم و مو با محلول گرم فرمالدئید ، واکسیناسیون در نواحی آندمیک ( جایی که بیماری بومی شده است)
     

بيماري کزاز

یا تتانوس. میزبان معمول:

مهره دارغیرانسانی:اسب/

راههاي انتقال:حاملهای بیجان/

شیوع درانسان:متداول/

خطرعفونت در انسان:جدی وهمراه با میزبان ومرگ ومیر بالا/

در اثر آلودگی وحساسیت به اگزوتوکسین کلستریدیوم تتانی که میکروب بی هوازی است ایجاد میشود.این میکروب به شکل وسیع وزیاد در طبیعت وخاکهای زراعی وگرد وخاک منازل ومجاری دستگاه گوارش انسان وتعداد زیادی حیوانات وجود دارد.هاگ میکروب فوق همیشه در انتظار طعمه خود است تااز جراحات پوستی وارد شود وفعال شده وموجب مرگ میزبان خود گردد.مدفوع انسان واسب وگاهی گاو حاوی مقدار زیادی میکروب کزاز است.ازنظر حساسیت:انسان بعد از اسب قرار دارد. پرندگان حسا سیت نشان نمیدهند.گاو وگوسفند وگاهی سگ وگربه بندرت مبتلا میشوند.دوره کمون:چند روز تا چند هفته وهرچه بیشتر باشد بیماری ضعیفتر است.زخمهای عمیق و بافتهای از بین رفته بدلیل مقدار کم O2 محیط مناسبی برای فعال شدن هاگ است وباسیل آن تزاید مییابد و بر روی سلول های عصبی و انتهای رشته های عصبی اثر کرده وکزاز موضعی ونهایتا عمومی میگردد.

عوارض:1
-Trismus:انقباض بدون درد وکزازی شکل عضلات جوشی که دهان به سختی باز میشود به همین دلیل آنرا Jow Locking میگویند

2-Risus Sardonicus:انقباض عضلات پیشانی و صورت که بیمار حالت خنده تمسخرآمیز بخود میگیرد
3-Ooisthothonus:انقباض عضلات صورت.گردن وپشت است که منجر به کلید شدن دندانهاوخمیدگی قوس مانند گردن به طرف بالا و نهایتا اغما. نشانیهای بالینی در حیوان تقریبا مشابه انسان است با این تفاوت که در اسب در شکل حاد متعاقب توکسمی درجه حرارت فوق العاده بالا میرودتا42 درجه و چشمها از حدقه بیرون میزند وتمام عضلات بدن حالت تشنج وانقباض شدید میگیرد.گاهی اوقات برخی از عفونتهای دهانی ودندان مانند آبسه های فکی با نشانی تریسموس توام است که باید از کزازتشخیص تفریقی داده شود(زیرا این علایم بادرد شدید همراه است ولی کزاز درد ندارد).بستری کردن بیمار ضروری است.محل زخم باید تمیزوضدعفونی وبافت نکروزه وتمام اجسام خارجی تخلیه شود.پس از انجام آزمایش حساسیت سرم ضد کزاز داخل رگی تزریق میگردد.پنی سیلین در این مرحله مفید است.روی هم رفته درمان در حیوانات باتوجه به مراحل پیشرفته بیماری و گران بودن داروها ونداشتن پیش آگهی مناسب انجام نمیشود و مرگ آرام اعمال میگردد.

لپتوسپیروز یا زردی موشي( Leptospirosis )

عامل:انواع سروتیپهای لپتوسپیرا
راه انتقال: مستقیم.دستگاه گوارش.پوست و

مخاطات.
حاملهای بیجان میزبانهای معمول مهره دار غیرانسانی:

 سگ.گاو.جوندگان
شیوع در انسان: پراکنده و انفرادی
خطر عفونت در انسان:

جدی
درحال حاضر یکی از مشکلات بزرگ بهداشتی در دنیاست.انسان ممکن است ازطریق تماس با اکثر حیوانات اهلی آلوده وگاهی جوندگان اهلی ووحشی ویا مستقیما از طریق ادرار سگ که حامل لپتوسپیرا باشد و میتواند آب وغذا را آلوده کند مبتلا شود.

این عوامل مارپیچ ازنظر سرولوجیکی متفاوت و بیش از 20 سروتیپ دارد.

لپتوسپیرا ایکتروهموراجیا در انسان یرقان اسپیروکتی را که به بیماری Weil's disease معروف است ایجاد کند.

این عوامل نه تنها در سگ بلکه در گوشتخواران وحشی و حیوانات خونسرد هم دیده وجدا شده است.گربه در مقایسه با سگ ودیگر حیوانات اگر چه در معرض آلودگی قرار میگیرد ولی ظاهرا مقاوم است.

تماس دستها با ادرار آلوده براحتی از راه دهان یا خراش پوستی بیماری را به انسان منتقل میکند وبیماری *تب کانیکولا* راایجاد میکند.آلودگی از طریق استحمام وشنا در آب استخر های آلوده ونهرهای آلوده به ادرار حیوانات ناقل ممکن است.

درانسان بیماری بطور ناگهانی با سردرد و بیقراری وتب شدید و لرزواستفراغ ودرد عضلات وقرمزی یا پرخونی چشم ظاهر میشود.
دراین مرحله عوامل در خون بوده وبیش از 50 درصد از بیماران نشانه های ابتلا دستگاه ادراری با ظهور پروتیین در ادرار را نشان میدهند.در20 درصد از موارد نشانیهای یرقان وظهور دانه های قرمزروی پوست وجوددارد.
علايم خواب آلودگی و افزایش تحریک پذیری همراه بابروز واکنش انقباضی عضلات منبسط کننده دلایلی بر وجوداحتمالی انسفالیت خواهد بود.مننجیت وهپاتیت ونفریت وتبهایی که علل نا مشخصی ندارند پزشک را مشکوک میکند.

عامل بیماری ممکن است حتی تا 11 ماه پس از شروع بیماری علیرغم مصرف دارو از طریق ادرارز بیمار دفع شود.

درمان:پنی سیلین.استرپتومایسین و گاها تتراسایکلین(بسته به شدت بیماری دیالیز صفاقی یا خونی)

پیشگیری:از بین بردن مخازن بیماری مخصوصا موشها.همچنین سگها باید در مقابل بیماری واکسینه شوند.

لازم به ذکر است موشها با گاز گرفتن یکدیگر میکروب را منتقل میکنند.

لیستریوز

اسامی مترادف : لیستریاز، منو نوکلئوز ، عفونت لیستریایی ، بیماری چرخش
عامل بیماری : باکتری لیستریا منو سیتوژنز
اثرات بهداشتی : نوزادان و افراد بیش از 50 سال بیشترین گروه مبتلایان را تشکیل می دهند .
بیماری در سنین یک ماه تا 18 سال نادر است . سقط جنین لیستریایی در نیمه دوم آبستنی اتفاق می افتد . نشانی های مقدم بر سقط جنین یا نوزاد مبتلا را تب ، سر درد ، سرگیجه ، احساس سرما شامل می ردد

.
مننژیت یا مننگو انسفالیت از متداول ترین شکل بیماری در بالغین و بویژه گروه سنی بالای 40 سال است

.
مننژیت لیستریایی در افراد ضعیف ، الکلیسم ، دیابت یا در مبتلایان دچار ضعف ایمنی اتفاق می افتد .
اشکال بیماری شامل :شکل سپتی سمیک همراه با فارنژیت و منو نوکلئوزیس ، اوکولو گلاندولر (با تظاهر

کونژنکتیویت و هیپر تروفی غدد پاروتید و تحت فکی) ، مننگو انسفالیت ، شکل پنومونی تیفوئیدی ، گرانولوماتوزیس کودکان ، لیستریوز ابستنی با سپتی سمی کودک نارس یا کامل ، لیستریوز جلدی ، و دیگر موارد نادر آندوکاردیت ، پلی سروزیت( التهاب عمومی پرده های سروزی) ، اورتریت مزمن (التهاب حالب) ، آبسه های موضعی ، کبدی ، مغزی ...، گاسترو انتریت همراه با خونریزی ، عفونت زخمی مهبلی ، التهاب کیسه صفرا و .... می باشند

.
بثورات جلدی و کونژکتیویت در افرادی با جابجایی جنین های آلوده مشاهده شده است .
عفونت های غیر آشکار هم اتفاق می افتد .
میزبان : حداقل 42 نوع از حیوانات وحشی و اهلی و 22 نوع پرنده را الوده می سازد .
عمدتا گاو ،بز ، گوسفند، مرغ و بوقلمون آلوده می باشند . خزندگان ، جوندگان و دوزیستان نیز آلوده می شوند

.
مکانیسم انتقال :عامل در حیوانات و طبیعت پراکنده است

.
خاک ، گیاهان ، گلو لای ، چراگاه ، فاضلاب ، کود حیوانات و ابهای جاری نیز میتواند مخزن عفونت باشند

.
حیوانات از طریق مدفوع باکتری را دفع می کنند . رحم الوده منشا عفونت جنین است .
شیر الوده نشخوار کنندگان منشا بسیاری از عفونت هاست . منشا عفونت انسان ممکن است حیوان گیاه و خاک باشد. انتقال از مادر به جنین مشکل جدی محسوب می شود .احتمالا تماس مستقیم باکتری با پرده های مخاطی یا نفوذ پوستی از طریق خراش ها یا جراحات به انتقال منجر می شود .
متداول ترین روش انتقال راه گوارشی بویژه در ارتباط با شیر خام است

 .
جوامع مورد مخاطره : بیماری به شکل اسپورادیک ( تک گیر) اتفاق افتاده غالبا افراد با ضعف ایمنی یا زنان ابستن ساکن در نزدیک حیوانات ، محیط های الوده و تماس با سبزیجات فاسد و.. مبتلا می شوند

.
انتشار جغرافیایی : جهانی اما در مناطق معتدل متداول تر است

.
پیشگیری یا کنترل : جلوگیری و اجتناب زنان ابستن و افراد دچار ضعف ایمنی از تماس با حیوانات و محیط الوده ، رعایت بهداشت صحیح و فردی ، پاستوریزه کردن شیر ، تشخیص و درمان سریع

سالمونلوز (شایعترین زئونوز در جهان)

اسامی مترادف : پارا تیفوئید ، مسمومیت غذایی ناشی از سالمونلاها ، تیفوئید رودهای همه گیر ، عفونت روده ای

عامل بیماری : باکتری سالمونلا با گونه ها و تیپ های مختلف

اثرات بهداشتی :سالمونلا های با منشا حیوانی عفونت روده ای را در انسان موجب می شوند .
بیماری با دوره نهفتگی 8 تا 48 ساعت پس از مصرف غذای آلوده با تب ، دردهای عضلانی، سر درد ، بی قراری عمومی مشخص می شود . نشانی های اصلی را درد های شکم ، تهوع ، اسهال و استفراغ تشکیل می دهد . در ارتباط با دز و حدت باکتری های خاص ، گاسترو آنتریت به درجات مختلف ایجاد می شود

.
عموما سیر بیماری ملایم بوده و بهبودی بالینی در فاصله 2 تا 4 روز صورت می پذیرد . انسان شفا یافته به عنوان کاریر ممکن است برای مدتی باکتری ها را دفع کند

.
بیماری در افراد ضعیف بسیار شدید بوده و ممکن است به بستری شدن در بیمارستان نیاز باشد . بروز بیماری در کودکان و افراد مسن بیشتر است . عفونت سالمونلا کلرا سوئیس خطرناک بوده ، سپتس سمی ، اسپلنو مگالی (بزرگ شدن طحال) و تب شدید در مدتی

کوتاه پس از شروع گاستر آنتریت را موجب می شود . بیش از 50 % مبتلایان باکتریمی ( وجود باکتری در خون) نشان داده و میزان مرگ و میر ممکن است تا 20% باشد

.
میزبان : تمامی پستانداران اهلی و وحشی ، و طیور
مکانیسم انتقال : اکثر عفونت ها در نتیجه مصرف شیر و فراورده های غیر پاستوریزه آن ، گوشت قرمز و مرغ و ماهی و سایر غذا های با منشا حیوانی ایجاد میشوند . تماس مستقیم یا غیر مستقیم با حیوانات آلوده و محیط آنها نیز ممکن است به آلودگی از طریق گوارش منجر شود .
جوامع مورد مخاطره : تمامی افرادی که در تماس با آلودگی قرار دارند و یا زا مواد غذایی با منشا حیوانی ( که به درستی فراوری و نگهداری نشده ) استفاده می نمایند

.
انتشار جغرا فیای :

جهانی

پیشگیری یا کنترل :

کنترل بیماری بر اساس محا فظت انسان از ابتلا به عفونت و کاهش شیوع آن در حیوانات .
بازرسی دامپزشکی گوشت ، شیر و فراورده های طیور ، نظارت در پاستوریزاسیون شیر و تولید تخم مرغ اهمیت زیادی در جلوگیری از ابتلا مصرف کنندگان خواهد داشت

.
آموزش بهداشتی افراد شاغل در مراکز تولید مواد غذایی ، و همچنین خانم های خانه دار در مورد تهیه ، پختن و نگهداری مواد غذایی در یخچال ، رعایت بهداشت شخصی ضروری است.

لیستریوز

اسامی مترادف : لوکوسیتوز ( به معناي افزايش گلبولهاي سفيد در خون است مثلا در جريان يك عفونت) ، لیستریاز، منو نوکلئوز ، عفونت لیستریایی ، بیماری چرخش

.
عامل بیماری : باکتری لیستریا منو سیتوژنز .
اثرات بهداشتی : نوزادان و افراد بیش از 50 سال بیشترین گروه مبتلایان را تشکیل می دهند . بیماری در سنین یک ماه تا 18 سال نادر است .
سقط جنین لیستریایی در نیمه دوم آبستنی اتفاق می افتد . نشانی های مقدم بر سقط جنین یا نوزاد مبتلا را تب ، سر درد ، سرگیجه ، احساس سرما شامل می گردد .مننژیت یا مننگو انسفالیت از متداول ترین شکل بیماری در بالغین و بویژه گروه سنی بالای 40 سال است . مننژیت لیستریایی در افراد ضعیف ، الکلیسم ، دیابت یا در مبتلایان دچار ضعف ایمنی اتفاق می افتد .
اشکال بیماری شامل :شکل سپتی سمیک همراه با فارنژیت و منو نوکلئوزیس ، اوکولو گلاندولر (با تظاهر كونژنکتیویت و هیپر تروفی غدد پاروتید و تحت فکی) ، مننگو انسفالیت ، شکل پنومونی تیفوئیدی ، گرانولوماتوزیس کودکان ، لیستریوز ابستنی با سپتی سمی کودک نارس یا کامل ، لیستریوز جلدی ، و دیگر موارد نادر آندوکاردیت ، پلی سروزیت( التهاب عمومی پرده های سروزی) ، اورتریت مزمن (التهاب حالب) ، آبسه های موضعی ، کبدی ، مغزی ...، گاسترو انتریت همراه با خونریزی ، عفونت زخمی مهبلی ، التهاب کیسه صفرا و .... می باشند .
بثورات جلدی و کونژکتیویت در افرادی با جابجایی جنین های آلوده مشاهده شده است .
عفونت های غیر آشکار هم اتفاق می افتد .
میزبان : حداقل 42 نوع از حیوانات وحشی و اهلی و 22 نوع پرنده را الوده می سازد .
عمدتا گاو ،بز ، گوسفند، مرغ و بوقلمون آلوده می باشند . خزندگان ، جوندگان و دوزیستان نیز آلوده می شوند

.
مکانیسم انتقال :عامل در حیوانات و طبیعت پراکنده است .

 
خاک ، گیاهان ، گلو لای ، چراگاه ، فاضلاب ، کود حیوانات و ابهای جاری نیز میتواند مخزن عفونت باشند . حیوانات از طریق مدفوع باکتری را دفع می کنند . رحم الوده منشا عفونت جنین است . شیر الوده نشخوار کنندگان منشا بسیاری از عفونت هاست . منشا عفونت انسان ممکن است حیوان گیاه و خاک باشد.

انتقال از مادر به جنین مشکل جدی محسوب می شود .
احتمالا تماس مستقیم باکتری با پرده های مخاطی یا نفوذ پوستی از طریق خراش ها یا جراحات به انتقال منجر می شود . متداول ترین روش انتقال راه گوارشی بویژه در ارتباط با شیر خام است .
جوامع مورد مخاطره : بیماری به شکل اسپورادیک ( تک گیر) اتفاق افتاده غالبا افراد با ضعف ایمنی یا زنان ابستن ساکن در نزدیک حیوانات ، محیط های الوده و تماس با سبزیجات فاسد و.. مبتلا می شوند

.
انتشار جغرافیایی : جهانی اما در مناطق معتدل متداول تر است

.
پیشگیری یا کنترل : جلوگیری و اجتناب زنان ابستن و افراد دچار ضعف ایمنی از تماس با حیوانات و محیط الوده ، رعایت بهداشت صحیح و فردی ،ف پاستوریزه کردن شیر ، تشخیص و درمان سریع
 
     

مشمشه(Glanders)

عامل بیماری:

اکتینوباسیلوس مالئی یا سودوموناس مالئی

راه انتقال:

تماس مستقیم

میزبان مهره دار غیر انسانی:اسب و سایر تک سمیها
شیوع در انسان:

انفرادی
خطر عفونت در انسان:

جدی
علایم بالینی در انسان:

عفونت چرکی موضعی حاد/عفونت چرکی مزمن/عفونت حاد ریوی/عفونت حاد عمومی یا سپتی سمی

سن پنجاه درصد مبتلایان 20-40 سال ودر زنان نادر است.(احتمالا بخاطر تماس کمتر با منابع عفونت)
دوره کمون:1-5 روز(معمولا).درتمام انواع حاد معمولا تب(بالای 42 درجه) و کسالت عمومی وضعف وجود دارد

ترشحات چرکی از بینی وچشم ویا لبها ویا دانه های قرمز وگاهی تاول در سرتاسر بدن ظاهر میشود که این نوع کشنده و معمولا طی 7-10 روزباعث مرگ انسان میشود

.
عفونت مکتسبه از طریق استنشاق در یک دوره کمون 10-14 روزه با لرزش .دردهای عضلانی و خستگی و سردرد ودرد ناحیه سینه وپهلو و ترس از نور و ریزشاشک و اسهال همراه است.
در معاینه بالینی همه چیز تقریبا غیر عادی است بجز تب و تورم غدد لنفاوی بخصوص در ناحیه گردن و گاهی بزرگی طحال که قابل لمس است
درفرم حاد ریوی آبسه های ریوی در پرتو نگاری مشخص است.ترشحات موکو پرولان(چرکی مخاطی) از بینی خارج میشود.

در فرم چرکی و مزمن آبسه های زیر جلدی ویا داخل عضلانی متعددی که غالبا نواحی بازو وپاها را شامل میشود دیده میشود

پیش آگهی:دبسته به نوع عفونت در انسان (در فرم حاد مرگ)

پیشگیری:عدم تماس بااسبهای آلوده و انسانهای آلوده
     

بوتولیسم ( عامل مسمومیت با کنسرو ( 

اسامی مترادف : آلانتیازیس؛ " لا مزیکت" ، بوتولیسم گاو در آفریقای جنوبی ، لیمبر نک ( فلجی گردن) ، بوتولیسم پرندگان

عامل بیماری : توکسین  (سم) باکتری کلوستریدیوم بوتولینوم موجب مسمومیت میشود

 .
ترشح توکسین توسط هاگ زیاد است .این سم قویترین سمی است که تا کنون شناخته شده است . شرایط مناسب بی هوازی و ph بالاتر از 5/4 برای فعالیت باکتری ها ضروری است . ( مانند شرایط درون قوطی های کنسرو)

اثرات بهداشتی : دروه نهفتگی 18 تا 36 ساعت بوده لیکن بیماری ممکن است در فاصله چند ساعت یا حتی 8 روز پس از مصرف غذای فاسد و در ارتباط با مقدار توکسین مصرف شده تظاهر نماید .
بیماری فاقد تب بوده و نشانی های معدی- رودهای چون تهوع ، استفراغ ، و درد شکم قبل از علائم عصبی ظاهر می شود . نشانی های عصبی بیماری همیشه قرینه بوده و با ضعف شدید و فلجی همراه است . پایین افتادگی پلک ها و دوبینی ، اختلال در تکلم ، و اشکال در بلع از علائم معمول می باشند. مرگ در نتیجه فلجی و از کار افتادگی دستگاه تنفس اتفاق می افتد .میزان مرگ و میر بالاست .در بیماران شفا یافته ، بهبودی کامل بویژه حرکات چشمی ممکن است 6 تا 8 ماه بطول انجامد. بوتولیسم در کودکان نیز اتفاق افتاده و تا حد زیادی در سندرم مرگ ناگهانی کودکان یا مرگ گهواره سهیم می باشد . باکتری در روده کودکان تجمع نموده و توکسین بسیار قوی ترشح میکند . عفونتها از شکلی غیر آشکار تا ناگهانی بروز می کند .اولین نشانی یبوست بوده که در فاصله چند ساعت تا دو هفته با علائم عصبی سر و گردن ادامه می یابد . مکیدن شیر مشکل شده ، فلجی اعضا انتهایی بدن -> توقف و قطع تنفس -> مرگ منجر میشود . بیماری در کودکان 3 تا 26 هفتگی مشاهده شده است

 .
مخزن : منشا اصلی مسمومیت بوتولینوم برای انسان و حیوانات همیشه مواد غذایی حاوی باکتری و توکسین ان می باشد . کنسروهای خانگی ( میوه و سبزی) ، انواع سوسیس و نیز گوشت و ماهی آلوده مخزن عفونت می شوند .

مکانیسم اختصاصی : پس از مصرف غذا ، توکسین از طریق جدار روده جذب گردیده و بوسیله جریان خون به اعصاب رسیده و علائم ذکر شده را موجب میشود . در شرایط مناسب باکتری ، هر نوع ماده غذایی با منشا گیاهی یا حیوانی میتواند به مسمومیت منجر شود . موارد نادری از بروز مسمویت ناشی از زخم نیز اتفاق افتاده است .

جوامع مورد مخاطره : در نواحی آلوده عموم جامعه تحت مخاطره مسمومیت قرار دارند . در اروپا سوسیس، گوشت و ماهی ، در آمریکا کنسروهای خانگی و در ژاپن نیز ماهی موجب مسمومیت می باشند .

انتشار جغرافیایی : جهانی

پیشگیری یا کنترل : رعایت مقررات و بازرسی مراحل تولید ، تهیه و نگهداری مواد غذایی در صنعت کنسرو سازی ، آموزش بهداشتی در تهیه کنسروهای خانگی ، جوشاندن کنسرو قبل از مصرف ، عدم مصرف کنسرو های باد کرده و غذاهای فاسد .
 
 

سل

اسامی مترادف : توبر کولوز ، بیماری تحلیل برنده ، سل حیوانات ( سل گاوی ، سل مرغی)
عامل : میکو باکتریوم توبر کولوزیس (انسانی) . میکو باکتریوم بویس (گاوی) . میکو باکتریوم اویوم(مرغی(

اثرات بهداشتی  :

میکوباکتریوم بویس قادر است نشانی های بالینی و جراحات مشابه میکوباکتریوم توبرکولوزیس در انسان ایجاد نماید . شکل خارج ریوی بیماری و بویژه در کودکان بسیار متداول است . در شکل کلاسیک بیماری جراحات گرانولوماتوزی ( معنی معمولیشو نمی دونم چی بنویسم!) در ریه ، روده و دیگر نسوج ایجاد گردیده که در صورت عدم درمان ، به بیماری طولانی با جراحات با دوام و ضعف و نا توانی منجر می گردد . در شکل خارج ریوی ، بویژه آدنیت(التهاب غده) گردنی در نتیجه میکوباکتریوم بویس ایجاد می شود . عفونت دستگاه تناسلی _ ادراری ، سل استخوانی - مفصلی ، و مننژیت نیز اتفاق می افتد . میکو باکتریو آویوم باعث عفونت های غیر متداول و عمدتا لنفادنیت(التهاب گره های لنفاوی) میشود . عفونت های ریوی بندرت وقوع می یابد .

مکانیسم انتقال

:
عفونت ناشی از عامل سل گاوی در انسان از طریق گوارش در نتیجه مصرف شیر خام و فراورده های آن ، و همچنین از طریق استنشاق هوا و دستگاه تنفس اتفاق می افتد . عفونت سل مرغی نیز از طریق تنفس ( گرد و خاک آلوده ناشی از کود مرغ) یا راه گوارش ( با شیر گاو های آلوده به میکو باکتریو اویوم یا مرغ آلوده خوب پخته نشده) ایجاد می گردد . تماس مستقیم با حیوانات آلوده یا نسوج آنها به انتقال عفونت منجر خواهد شد . افراد مبتلا به سل نیز می توانند بیماری را به حیوانات انتقال دهند . منشا اصلی سل در خوک ، گوسفند وبز در مرحله اول گاو و طیور بوده و گاهی نیز انسان می باشد . سگ ها بیشتر از طریق انسان مبتلا می شوند . گربه ها از طریق گاو و انسان آلوده شده و گاهی ممکن است به نوبه خود منشا عفونت برای گاو و انسان باشند.

جوامع مورد مخاطره : کار کنان دامداری های گاو شیری ، قصاب ها ، کارکنان کشتار گاه ها و تمام افرادی که به نحوی در ارتباط با حیوان و محیط آلوده قرار دارند

 .
مصرف کنندگان شیر خام و مشتقات آن و گوشت خوب پخته نشده . کارگران کشاورزی و مرغداری ، ساکنین دامداری ها و مرغداری ها و مصرف کنندگان مرغ های آلوده

.
سل انسانی زائیده فقر است .

انتشار جغرافیایی : جهانی . سل گاوی در بعضی کشور های پیشرفته ریشه کن شده است .

پیشگیری یا کنترل

:
در انسان ،پیشگیری سل ناشی از سل گاوی بر اساس پاستوریزاسیون شیر ، واکسیناسیون ب ث ژ و اساسا کنترل و ریشه کنی سل گاوی قرار دارد . مبارزه و ریشه کنی بیماری مبتنی بر آزمایش مرتب گله ها و حذف حیوانات آلوده است . رعایت مقررات بهداشت در محیط پرورش حیوانات و از جمله تهویه مناسب ضروری می باشد .

طاعون

اسامی مترادف : مرگ سیاه ، طاعون خیارکی ( بوبونیک) ، طاعون پنومونیک، تب طاعون ( همه جاگیر) ، بلای آسمانی

عامل : باکتری یرسینیا پستیس

اثرات بهداشتی : دوره کمون 2 تا 6 روز بوده ، هرچند ممکن است کوتاهتر نیز باشد . سه شکل بالینی شامل : طاعون بوبونیک ( خیارکی) ، سپتی سمیک ( وجود میکروب در جریان خون ) ، پنومونیک (ریوی) متمایز می شود . نشانی های مشترک سه شکل بیماری را تب ، لرز ، درد سر، تهوع ، دردهای منتشر و عمومی ، اسهال یا یبوست ، توکسمی ( وجود سم در خون ) ، شوک کم شدن فشار سرخرگی ، نبض سریع ، بیقراری عمومی ، عدم وجود تعادل در حرکت ، هذیان گویی ، نا توانی و ضعف شامل می گردند . شکل تک گیر بیماری به صورت عفونت زخم موضعی با علا ئم عمومی ، تورم غدد لنفاوی و التهاب آنها ( بو بو یا خیارک) توام با تظا هرات شدید عمومی است . در شکل سپتی سمیک بیماری نشانی های عصبی و مغزی بسرعت توسعه می یابند . میزان مرگ و میر ممکن است به 100% برسد . شکل ریوی به پنومونی شدید و دفع ترشحات آبکی و کف دار تا خونابه خالص از ریه ها منجر شده که حاد ترین شکل بیماری است . بیماری بصورت شیوع کانونی و گاهی اپیدمی های نابود کننده وقوع می یابد .

مکانیسم انتقال : در کانون طبیعی ، عفونت از حیوانی به خیوان دیگر بوسیله کک انتقال می یابد . انسان از طریق کک جوندگان یا خر گوش ها ، یا از راه خراش پوستی یا گاز گرفتگی حیوانات به عفونت دچار می گردد .

انتشار جغرافیایی : کانون طبیعی طاعون در جوندگان وحشی تمام قاره ها به استثنای استرالیا و نیوزلند به ثبت رسیده است

پیشگیری یا کنترل : جلو گیری از طاعون در انسان در کنترل جوندگان و ناقلین عفونت قرار دارد . کنترل جوندگان توام با سمپاشی و از بین بردن کک ها بایستی انجام پذیرد . از نقل و انتقال جوندگان بدون تجهیزات ایمنی بایستس اجتناب شود . آموزش عمومی مورد نیاز است .
 
     

کمپیلوباکتریوز

اسامی مترادف : ویبریوز ، سقط جنین ویبریونی ، عقیمی واگیر گاو ، ویبریوز تناسلی گاو ، سقط جنین گوسفند

عامل : کمپیلو باکتر ( ویبریو ) با تحت گونه های متفاوت

اثرات بهداشتی : معمولا در مواردی که بدن در نتیجه ضعف و نا توانی بر اثر عواملی چون آبستنی ، تولد زودرس ، الکلیسم مزمن ، بیماری های نئو پلازی (حالتی که با پیدایش رویش های جدید و تومور ها مشخص می شود) و قلبی عرقی مستعد بیماری بوده ، کمپیلو باکتریوز اتفاق می افتد . تحت گونه انتستینالیس از زنان ابستن ، کودکان نارس و مردان و زنان بیش از 45 سال جدا شده است . بیماری ممکن است به سپتی سمی منجر گردد . در زنان ابستن ، بیماری بعد از ماه پنجم آبستنی با تب های مکرر طولانی توام با اسهال مشاهده شده و گاهی به سقط جنین یا تولد زودرس منجر می شود . تحت گونه فتوس نیز موارد مشابهی را موجب می گردد . کمپیلو باکتر ژژونی موجب آنتریت ( التهاب روده ) و اسهال در کودکان می شود .

مکانیسم انتقال : حیوان و طیور مخزن اصلی را تشکیل می دهند . محیط از طریق حیوانات آلوده می شود

 .
تماس مستقیم با حیوانات و عامل عفونی از طریق جابجایی جفت و مواد آلوده ، مصرف مواد غذایی یا آب حاوی باکتری ها به عفونت منجر می شود . در حیوانات انتقال از تماس جنسی صورت می گیرد.

پیشگیری : رعایت اصول بهداشتی ، در حیوانات جلو گیری از جفت گیری طبیعی و توسعه تلقیح مصنوعی به کنترل بیماری کمک خواهد کرد. درمان به موقع و مناسب مبتلایان ضروری است . در صورت امکان استفاده از واکسن های مناسب .

توضيحات : كمپيلوباكتر ژژوني گونه اصلي از اين خانواده است كه ايجاد اسهال خوني ميكند و روش اصلي انتقال آن آب آلوده است. دوست عزيزمان منبع بيماري را باتوجه به زاويه ديد خودشان كه از موضع دامپزشكي است اعلام فرمودند. تمامي راههاي انتقال فوق هم مورد تاييد اينجانب ميباشد ولي آب آلوده اهميت ويژه دارد.

اين ميكروب از موارديست كه اسهال خوني با تخريب مخاط روده ايجاد ميكند.

درمان آن را با انتيبيوتيكهاي مختلف و از جمله اريترومايسين ذكر كرده اند.

میلوئیدوز

اسامی مترادف :بیماری ویتمور ، مشمشه کاذب ، شبه مشمشه

عامل : سودو موناس ( مالئو میسس) سودو مالئی ، ( باسیلوس و یتموری )

اثرات بهداشتی : دوره نهفتگی بیماری 4 تا 5 روز است . در شکل نا گهانی ، بیمار طی چند روز پس از تظاهر نشانی های تب ، پنومونی ( ذات الریه) ، و گاسترو آنتریت ( التهاب معدی - روده ای ) تلف می شود . عموما بیماری دستگاه تنفس را مبتلا ساخته و از برونشیت( التهاب نایژه ها) خفیف تا پنومونی شدید و کشنده متغیر می باشد . در شکل سپتی سمیک (وجود میکروب در خون ) با دوره کوتاه ، جراحات اصلی را آبسه های احشایی کوچک در سرتاسر بدن تشکیل می دهد . در سیر طولانی تر بیماری ، آبسه های بزرگتر بهم چسبیده و موضعی شده در یک عضو مشاهده می شود . در موارد مزمن جراحات نکروتیک ( مرگ بافتی) و گرانولوماتوز استخوان و نسوج نرم دیده می شود . شکل بیماری ممکن است از چند ماه تا چند سال بطول انجامد . عفونت ممکن است بطور پنهانی و خفته به مدت چندین سال باقی مانده و سپس در نتیجه عوامل تضعیف کننده تظاهر نماید .

مخزن : حساس ترین حیوانات را گوسفند و بز و خوک شامل میشوند . مخزن باکتری آبهای سطحی و خاک ، بویژه در مزارع برنج و کشت زارهای تازه کشت شده دانه های روغنی می باشد . عفونت انسان و حیوان بیشتر در فصول بارانی اتفاق می افتد .

تماس مستقیم با اب و خاک الوده به باکتری و اساسا از راه جراحات پوستی به انتقال عفونت منجر می شود . در برسی های تجربی انتقال توسط کک موش و پشه ی آئدس نشان داده شده است .

جوامع مورد مخاطره : کارگران برنج کاری ها و مزارع دانه های روغنی در آسیای جنوب شرقی بیشتر در معرض خطر هستند .

انتشار جغرافیایی : مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری عمدتا در آمریکا و آسیای جنوب شرقی

پیشگیری یا کنترل : استفاده از چکمه برای کار در مزارع . کنترل عفونت در حیوانات مشکل بوده اقداماتی چون زه کشی نواحی پست و حوزه های سیلابی مفید شناخته شده است .
     

مسمومیت غذایی کلوستریدی

اسامی مترادف : گاسترو آنتریت کلوستریدی ( انسان) ، آنترو توکسمی ( گوسفند) ، قلوه نرمی ( بره)

عامل : کلوستریدیوم پرفریژنس با تیپ های مختلف

اثرات بهداشتی : بیماری در نتیجه مصرف غذا بویژه گوشت و مرغی که در آن کلوستریدیوم پرفرینژنس تیپ A تکثیر یافته ، اتفاق می افتد . دوره نهفتگی 8 تا 24 سا عت پس از مصرف غذا است . نشانی های بیماری عبارت از گاسترو آنتریت(التهاب معدی روده ای) حاد با درد شکم و اسهال می باشد . عموما استفراغ یا تب وجود ندارد . سیر بیماری دوره کوتاه یک روز یا کمتر را داشته ، معمولا ملایم و خفیف بوده و بطور استثنا در افراد ضعیف ممکن اسن منجر به مرگ شود . نکروتیک انتریت ( التهاب روده همراه با مرگ بافتی ) ناشی از مصرف غذای آلوده به تیپ c نیز در انسان گزارش شده است . بیماری با گانگرن ( قانقاریا ، مرگ بافتی در اثر اختلال خونرسانی به بافت ) حاد در روده کوچک مشخص می گردد و موارد نادری از گاسترو انتریت ناشی از تیپ D عامل انترو توکسمی ( انترو توکسین در خون ) گوسفند نیز در انسان تشخیص داده شده است .

مخزن : منشا عفونت انسان گوشت و مرغ آلوده به تیپ A می باشد . شرایط غیر هوازی در گوشت اماده شده برای رشد هاگ ها و تکثیر باکتری ضروری است . حیوانات نقش مستقیمی در اپیدمیولوژِی ندارند . عامل بیماری در همه جا وجود داشته در خاک و گرد وغبار یافت می شود . مواد غذایی با منشا حیوانی به عنوان محیط تکثیر باکتری و همچنین ناقل بیماری اهمیت زیادی دارند . خاک و روده انسان و حیوانات مخزن عامل بیماری می باشند .

مکانیسم انتقال : بیماری در نتیجه مصرف مواد غذایی و از طریق گوارشی ایجاد می شود . مکانیسم پاتوژنز تیپ A در ارتباط با تکثیر در روده و تولید انترو توکسین در خلال هاگ گذاری قرار دارد .

کنترل یا پیشگیری

:
کنترل بیماری بر اساس آموزش در مصرف غذاهای گوشتی بصورت گرم و تا حد امکان بلافاصله پس از پختن آنها قرار دارد . در صورت نیاز به نگهداری مواد غذایی گوشتی ضروری است که به قطعات کوچک پخته شده و سریعا در یخچال گذارده شود . در مصرف بعدی نیز حرارت کافی مورد نیاز است

.
     

تولارمی

اسامی مترادف : شبه طاعون ، تب مگس گوزن ، بیماری فرانسیس ، تب خرگوش ، بیماری اوهارا

عامل بیماری : فرانسی سلا تولارنسیس

اثرات بهداشتی : معمولا موارد تک گیر بیماری اتفاق افتاده ، هر چند شیوع اپیدمیک آن در ایالات متحده آمریکا و کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سابق وقوع یافته است . دوره نهقتگی بیماری 3 تا 5 روز بوده ، لیکن ممکن است از یک تا 10 روز نیز بطول انجامد . اشکال مختلف بیماری و عودتا در ارتباط با راه دخول باکتری ایجاد می شود . بیماری تظاهری سریع با نشانی های تب مواج ، لرز ، ضعف ،درد های عضلانی و مفصلی ، درد سر ، و استفراغ را دارد . متداول ترین شکل بیماری زخمی - غده ای ( اولسرو گلاندولار) بوده که دخول باکتری از طریق زخم موضعی ( خراش یا بریدگی با وسایل برنده ، خراش ناخن ، گزش بند پایان) ایجاد شده که بعدا به زخم نکروتیک همراه با تورم غدد لنفاوی ناحیه ای پیشرفت می کند . شکل چشمی غده ای ( اوکولو گلاندولار ) در نتیجه دخول مواد الوده به باکتری در غشا ملتحمه چشم اتفاق افتاده ، کنژکتیویت( التهاب ملتحمه ) شدید با لنفادنیت نا حیه ای را موجب می شود .شکل پنومونی و ریوی با ورود باکتری از طریق تنفسی همراه بوده و با علائم شدید عمومی تظاهر می یابد. بالاخره شکل تیفوئیدی بیماری منتج از مصرف غذای آلوده ( عموما گوشت خر گوش های وحشی ) بوده که با تب ، توکسمی ( ورود سم به خون ) ، زخم دهان، حلق و حنجره همراه است . میزان مرگ و میر ناشی از اشکال ریوی و تیفوئیدی بسیار زیاد بوده و در صورت عدم درمان ممکن است به 40 تا 60 % برسد .

مخزن : گوسفند و سایر پستانداران ، کنه ها و دیگر بند پایان مکنده خون و آّ الوده مخزن عفونت می باشد .

مکانیسم انتقال : تماس با گوسفندان آلوده در حین نقل و انتقال ، گزش بند پایان مکنده خون ، تماس با جوندگان و خر گوش ها ، گزش موش و گربه ، و استنشاق و گوارش از راه های آلودگی می باشند .

انتشار جغرا فیایی : کانون های طبیعی بیماری در قاره آمریکا ، اروپا ، ترکیه ، ایران ، چین ، ژاپن ، تونس و کشورهای شوروی سابق وجود دارد .

پیشگیری یا کنترل : مراقبت های شخصی و استفاده از ماسک و دستکش در مناطق الوده ، اجتناب از مصرف اب نجوشیده رود ها و حوضچه ها ، عدم مصرف گوشت پستانداران کوچک وحشی که به خوبی پخته نشده اسن . استفاده از دارو های دفع کنه ها و واکسیناسیون افراد مورد مخاطره